Pozew wyznacza zakres całej sprawy: sąd orzeka o tym, czego się żąda. Elementy formalne, których brak kończy się zwrotem pisma, i te, które decydują o wyniku.
Pozew o rozwód powstaje, zanim zaczną biec jakiekolwiek terminy sądowe. Można nad nim pracować tydzień albo miesiąc - i warto, bo to on wyznacza zakres postępowania: sąd orzeka o tym, czego się żąda, a dowody bada te, które zostały zgłoszone.
Poniżej rozkładam pozew na części - najpierw wymagania formalne, których brak kończy się zwrotem pisma, potem te elementy, które decydują o wyniku. Przesłanki rozwodu, przebieg rozprawy i koszty całej sprawy omawiam szerzej na stronie adwokat rozwodowy Toruń.
Pozew w sześciu punktach
- oznaczenie sądu okręgowego i dane obojga małżonków, z numerem PESEL powoda,
- nagłówek „Pozew o rozwód” i dokładnie sformułowane żądanie, w tym stanowisko co do winy,
- wnioski dotyczące dzieci, alimentów i mieszkania,
- informację o próbie mediacji,
- uzasadnienie z dowodami,
- podpis, załączniki, dowód opłaty 600 zł i odpis dla strony przeciwnej.
Wymagania formalne - bez nich sąd zwróci pismo
Pozew o rozwód jest pismem procesowym, więc musi spełniać wymagania z art. 126 k.p.c., a jako pozew - dodatkowo te z art. 187 § 1 k.p.c. To część najprostsza i najczęściej psuta, bo wygląda na formalność.
| Element | Jak to wygląda w praktyce | Podstawa |
|---|---|---|
| Oznaczenie sądu | Na przykład „Sąd Okręgowy w Toruniu” - rozwody należą do wyłącznej właściwości sądu okręgowego | art. 126 § 1 pkt 1 i art. 17 pkt 1 k.p.c. |
| Dane stron | Imiona, nazwiska i adresy obojga małżonków; PESEL powoda podaje się obowiązkowo w pierwszym piśmie w sprawie | art. 126 § 1 pkt 2 oraz § 2 k.p.c. |
| Oznaczenie rodzaju pisma | Nagłówek „Pozew o rozwód” - albo „Pozew o rozwód z orzeczeniem o winie pozwanego” | art. 126 § 1 pkt 3 k.p.c. |
| Dokładnie określone żądanie | Najważniejszy punkt całego pisma, omawiam go osobno poniżej | art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c. |
| Fakty uzasadniające żądanie | Uzasadnienie: kiedy i jak doszło do rozkładu pożycia | art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c. |
| Informacja o mediacji | Jedno zdanie: czy podjęto próbę, a jeżeli nie - dlaczego | art. 187 § 1 pkt 3 k.p.c. |
| Podpis | Własnoręczny podpis powoda albo pełnomocnika | art. 126 § 1 pkt 6 k.p.c. |
| Wymienienie załączników | Lista na końcu pisma | art. 126 § 1 pkt 7 k.p.c. |
| Odpis dla strony przeciwnej | Drugi egzemplarz pozwu z odpisami wszystkich załączników | art. 128 § 1 k.p.c. |
Jeżeli czegoś z tej listy brakuje, przewodniczący wzywa do uzupełnienia braków w terminie tygodnia pod rygorem zwrotu. Pismo zwrócone nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z jego wniesieniem - co ma znaczenie na przykład wtedy, gdy alimenty mają być zasądzone od dnia wniesienia pozwu. Pozew zwrócony tej daty nie wyznacza.
Żądanie - najważniejsze dwa zdania pozwu
Żądanie to jest to, o co sąd ma orzec. Nie wystarczy napisać „wnoszę o rozwód”. Trzeba zdecydować o winie i o tym, co ma się stać z dziećmi, mieszkaniem i alimentami, bo o części z tych kwestii sąd orzeka obowiązkowo, a o części - tylko na wniosek.
| O czym sąd orzeka | Czy trzeba o to wnosić? | Podstawa |
|---|---|---|
| Rozwiązanie małżeństwa przez rozwód | Tak - to jest samo żądanie pozwu | art. 56 § 1 k.r.o. |
| Wina w rozkładzie pożycia | Sąd orzeka z urzędu; zaniecha tylko na zgodne żądanie obojga małżonków | art. 57 § 1 i § 2 k.r.o. |
| Władza rodzicielska nad wspólnym małoletnim dzieckiem | Nie - sąd orzeka obowiązkowo | art. 58 § 1 k.r.o. |
| Kontakty rodziców z dzieckiem | Nie, ale na zgodny wniosek sąd może o nich nie orzekać | art. 58 § 1 i § 1b k.r.o. |
| Koszty utrzymania i wychowania dziecka (alimenty na dziecko) | Nie - sąd orzeka obowiązkowo | art. 58 § 1 k.r.o. |
| Sposób korzystania ze wspólnego mieszkania po rozwodzie | Nie - sąd orzeka obowiązkowo, jeżeli małżonkowie nadal wspólnie je zajmują | art. 58 § 2 k.r.o. |
| Alimenty na rzecz byłego małżonka | Tak - wyłącznie na wniosek | art. 60 k.r.o. |
| Eksmisja małżonka ze wspólnego mieszkania | Tak - na żądanie, tylko w wypadkach wyjątkowych | art. 58 § 2 k.r.o. |
| Podział majątku wspólnego | Tak - i tylko jeżeli nie spowoduje nadmiernej zwłoki | art. 58 § 3 k.r.o. |
Rozróżnienie ze środkowej kolumny jest praktyczne, nie teoretyczne. O alimentach na siebie, o eksmisji i o podziale majątku sąd nie orzeknie, jeżeli nikt o to nie wystąpi - a po prawomocnym wyroku część tych roszczeń trzeba dochodzić w osobnych sprawach, z osobnymi opłatami i kolejnymi miesiącami oczekiwania.
Decyzja o winie nie jest nieodwracalna
Żądanie zaniechania orzekania o winie musi być zgodne, więc wystarczy, że jedna strona je wycofa, aby sąd wrócił do pełnego postępowania dowodowego. Działa to jednak i w drugą stronę: od żądania orzeczenia o winie można odstąpić aż do zamknięcia rozprawy. Konsekwencje tej decyzji dla alimentów rozkładam w artykule rozwód z orzeczeniem o winie.
Wnioski, które składa się razem z pozwem
Pozew może zawierać także wnioski procesowe (art. 187 § 2 k.p.c.). W sprawie rozwodowej cztery z nich mają realne znaczenie, a składanie ich dopiero później bywa błędem kosztującym miesiące.
- Wniosek o zabezpieczenie alimentów na dziecko, kontaktów albo sposobu korzystania z mieszkania na czas trwania procesu. Sąd rozpoznaje go bezzwłocznie, nie później niż w terminie tygodnia od wpływu do sądu (art. 737 k.p.c.). Tylko w ten sposób najpilniejsze sprawy zostaną uregulowane jeszcze przed wyrokiem - opisuję go w artykule zabezpieczenie na czas rozwodu.
- Wnioski dowodowe: przesłuchanie wskazanych świadków, dopuszczenie dokumentów, zwrócenie się do urzędu lub pracodawcy o informacje, których strona nie może uzyskać sama (art. 187 § 2 pkt 4 k.p.c.).
- Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli opłata 600 zł jest nie do udźwignięcia - wraz z oświadczeniem na urzędowym formularzu.
- Wniosek o przeprowadzenie posiedzenia zdalnego, co ma znaczenie przede wszystkim dla osób mieszkających za granicą.
Jednego wniosku natomiast nie trzeba składać: o dowód z przesłuchania stron. W każdej sprawie o rozwód i o separację sąd zarządza go z urzędu (art. 432 k.p.c.). Dlatego przygotowanie klienta do przesłuchania traktuję jako odrębny etap pracy, a nie dodatek do pisma.
Uzasadnienie - co naprawdę trzeba w nim napisać
Uzasadnienie ma wykazać zupełny i trwały rozkład pożycia (art. 56 § 1 k.r.o.), a przy żądaniu orzeczenia o winie - także jej podstawy. Orzecznictwo bada trzy więzi: uczuciową, fizyczną i gospodarczą. Zupełność oznacza, że ustały wszystkie trzy; trwałość - że nie ma realnych widoków na ich odbudowę.
W praktyce uzasadnienie, które broni się na rozprawie, odpowiada na cztery pytania: kiedy małżeństwo zostało zawarte i jak przebiegało, od kiedy i z jakich przyczyn więzi zaczęły ustawać, co stało się z każdą z trzech więzi oraz jaka jest sytuacja dzieci. Opisy ogólne („oddaliliśmy się od siebie”) nie wystarczają, bo sąd nie może oprzeć rozstrzygnięcia wyłącznie na uznaniu powództwa ani na przyznaniu okoliczności faktycznych (art. 431 k.p.c.). Nawet w sprawie zgodnej musi przeprowadzić dowody.
Trzy najczęstsze błędy w uzasadnieniu
- Za dużo emocji, za mało faktów. Dla sądu znaczenie ma data, zdarzenie i dowód, nie ocena charakteru drugiej strony.
- Zarzuty, których nie da się udowodnić. Postawienie zarzutu zdrady czy przemocy bez dowodów otwiera spór o winę, którego potem nie da się zamknąć.
- Przemilczenie niewygodnych faktów. Jeżeli druga strona ma materiał obciążający powoda, lepiej odnieść się do niego w pozwie, niż usłyszeć o nim pierwszy raz na rozprawie.
Załączniki i opłata
Zestaw załączników zależy od tego, czego dotyczy pozew - poniżej wszystkie, które pojawiają się w typowej sprawie. Odpisy aktów stanu cywilnego uzyskuje się w urzędzie stanu cywilnego - także online, przez konto w serwisie gov.pl.
| Załącznik | Kiedy jest potrzebny | Uwaga praktyczna |
|---|---|---|
| Odpis skrócony aktu małżeństwa | Zawsze | Podstawowy dowód zawarcia małżeństwa - bez niego sąd wezwie do uzupełnienia braku |
| Odpisy skrócone aktów urodzenia dzieci | Gdy są wspólne małoletnie dzieci | Sąd orzeka o nich obowiązkowo, więc musi znać ich dane |
| Dowód uiszczenia opłaty 600 zł | Zawsze | Albo wniosek o zwolnienie od kosztów wraz z oświadczeniem na formularzu |
| Pełnomocnictwo i dowód opłaty skarbowej 17 zł | Gdy sprawę prowadzi adwokat | Musi być udzielone do prowadzenia danej sprawy (art. 426 k.p.c.) |
| Zaświadczenie o dochodach, PIT, rachunki | Gdy są wspólne małoletnie dzieci albo żądanie alimentów na małżonka | Sąd ustala koszty utrzymania dziecka zawsze, więc potrzebuje danych o dochodach i wydatkach |
| Dokumenty dotyczące mieszkania i kredytu | Gdy sąd ma orzec o korzystaniu z mieszkania | Akt notarialny, umowa najmu, umowa kredytowa, odpis z księgi wieczystej |
| Dowody na rozkład pożycia i winę | Zawsze, a przy sporze o winę - w szerszym zakresie | Wydruki korespondencji, dokumentacja medyczna, notatki policyjne, dane świadków |
Opłata od pozwu wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.). Jeżeli sąd orzeknie rozwód na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu się wyroku zwraca z urzędu połowę, czyli 300 zł (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.s.c.). Pełny rachunek, razem z biegłymi i kosztami podziału majątku, rozpisuję w artykule ile kosztuje rozwód.
Gdzie złożyć pozew?
Sprawy o rozwód należą do wyłącznej właściwości sądu okręgowego (art. 17 pkt 1 k.p.c.). Właściwość miejscową wyznacza art. 41 k.p.c.: właściwy jest sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal tam przebywa. Dla mieszkańców Torunia i okolic jest to zwykle Sąd Okręgowy w Toruniu przy ul. Piekary 51.
Jeżeli żadne z małżonków już tam stale nie przebywa, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a gdy pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce albo nie da się go ustalić - sąd miejsca zamieszkania powoda. Złożenie pozwu do niewłaściwego sądu nie jest katastrofą, bo sąd przekaże sprawę, ale realnie oznacza stracone tygodnie. Szczegółowe zestawienie sytuacji i właściwych sądów umieściłem na stronie sprawy o rozwód w Toruniu.
Pozew nie jest opowieścią o małżeństwie. Jest wnioskiem o konkretne rozstrzygnięcia, popartym dowodami, które ktoś musi wcześniej zebrać.
Co dzieje się po złożeniu pozwu?
Kontrola formalna
Sąd sprawdza opłatę, odpisy i wymagania pisma. Braki trzeba uzupełnić w ciągu tygodnia, inaczej pozew wraca.
Odpowiedź na pozew
Pozwany dostaje odpis pozwu i termin na odpowiedź. W niej zgłasza własne żądania, także co do winy i dzieci.
Zabezpieczenie
Wnioski o zabezpieczenie sąd rozpoznaje bezzwłocznie, najpóźniej w tydzień (art. 737 k.p.c.) - zwykle przed pierwszą rozprawą.
Pierwsza rozprawa
Odbywa się mimo nieobecności jednej ze stron. Nieusprawiedliwiona nieobecność powoda zawiesza jednak postępowanie (art. 428 § 1 k.p.c.).
Ten ostatni punkt zaskakuje najczęściej. Zawieszone postępowanie podejmuje się na wniosek powoda nie wcześniej niż po trzech miesiącach, a jeżeli wniosek nie zostanie złożony w ciągu roku - sąd umarza sprawę (art. 428 § 2 k.p.c.). Innymi słowy: jedna nieusprawiedliwiona nieobecność na pierwszym terminie potrafi cofnąć sprawę o kwartał.
Czy warto pisać pozew samemu?
W sprawie zgodnej, bez dzieci i bez majątku, samodzielnie napisany pozew ma szansę przejść bez uwag. Im więcej jest do rozstrzygnięcia, tym bardziej pozew przestaje być formularzem, a staje się planem procesu: które żądania zgłosić, jakie dowody powołać od razu, czy w ogóle wchodzić w spór o winę.
Pierwsza rozmowa w kancelarii jest bezpłatna i służy właśnie temu: ustaleniu, czego w tej konkretnej sprawie trzeba żądać i co da się udowodnić.
Masz podobną sprawę?
Wstępna rozmowa telefoniczna jest bezpłatna i do niczego nie zobowiązuje. Zadzwoń: 600 359 326 albo napisz na kancelaria@adwokat-torun.net.pl.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień publikacji.



