Sprawa rozwodowa trwa kilkanaście miesięcy, a rachunki przychodzą co miesiąc. Alimenty, harmonogram kontaktów i sposób korzystania z mieszkania można uregulować już przy pozwie - sąd ma na to tydzień.
Sprawa rozwodowa z orzekaniem o winie albo ze sporem o dzieci trwa z reguły kilkanaście miesięcy. Rachunki, czynsz i wydatki na dziecko przychodzą co miesiąc, a pytanie „kiedy zobaczę syna” nie może czekać do wyroku. Od tego są instytucje, o których na pierwszej rozmowie mówię zwykle przed omówieniem samego rozwodu: zabezpieczenie roszczeń na czas trwania procesu.
Na czym polega zabezpieczenie?
Zabezpieczenia można żądać w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd (art. 730 § 1 k.p.c.). W sprawie rozwodowej służy ono do tymczasowego uregulowania tego, co bez wyroku pozostałoby w zawieszeniu: pieniędzy, dzieci i mieszkania. Sąd orzeka o nim postanowieniem, na posiedzeniu niejawnym, czyli bez wyznaczania rozprawy.
Zasadą postępowania zabezpieczającego jest, że nie może ono zmierzać do zaspokojenia roszczenia. Od tej zasady ustawa przewiduje jednak wyjątek, i to właśnie on decyduje o praktycznej wartości całej instytucji: w sprawach o alimenty zabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu do zapłaty określonej sumy - jednorazowo albo okresowo (art. 753 § 1 k.p.c.). Pieniądze wypłacane na podstawie takiego postanowienia nie są więc kaucją ani depozytem; są realnym świadczeniem, z którego żyje rodzina w toku sprawy.
Co można uregulować już na starcie?
| Przedmiot zabezpieczenia | Podstawa | Na czym polega w praktyce |
|---|---|---|
| Alimenty na dziecko | art. 753 § 1 k.p.c. | Comiesięczna kwota płatna do rąk rodzica sprawującego pieczę, zwykle z odsetkami za opóźnienie i wskazanym dniem płatności |
| Zaspokojenie potrzeb rodziny | art. 27 k.r.o. w zw. z art. 753 § 1 k.p.c. | Świadczenie na utrzymanie wspólnego gospodarstwa domowego, gdy małżonkowie nadal mieszkają razem albo jedno z nich utrzymuje dom |
| Kontakty z dzieckiem | art. 755 § 1 k.p.c. | Harmonogram: konkretne dni tygodnia, godziny, miejsce odbioru i zwrotu dziecka, podział świąt i wakacji |
| Sposób korzystania ze wspólnego mieszkania | art. 755 § 1 k.p.c. | Przydzielenie pomieszczeń do wyłącznego korzystania i zasady korzystania z części wspólnych na czas procesu |
| Piecza nad dzieckiem | art. 755 § 1 k.p.c. | Wskazanie, przy którym rodzicu dziecko przebywa do czasu wyroku |
Wszystkie te wnioski można złożyć jednocześnie, w jednym piśmie, razem z pozwem. Nie ma potrzeby - ani powodu - rozkładać ich na kilka etapów.
Tydzień, w którym wiele się rozstrzyga
Wniosek o zabezpieczenie sąd rozpoznaje bezzwłocznie, nie później niż w terminie tygodnia od dnia jego wpływu (art. 737 k.p.c.). W praktyce oznacza to, że kwestia alimentów potrafi być rozstrzygnięta na wiele miesięcy przed pierwszą rozprawą rozwodową.
W samym wniosku warto wskazać, od jakiej daty świadczenie ma być płatne. Sąd określa ten moment w postanowieniu, a różnica między datą złożenia wniosku a datą jego rozpoznania to realne pieniądze, o które nikt się później nie upomni, jeżeli żądanie nie zostało sformułowane.
Jest tu jednak warunek, o którym łatwo zapomnieć: sąd orzeka na podstawie tego, co znajdzie w piśmie. Nie wzywa do uzupełnienia dowodów i nie prowadzi postępowania dowodowego. Wniosek zawierający samą kwotę, bez wykazania wydatków i możliwości zarobkowych drugiej strony, kończy się postanowieniem oddalającym albo kwotą znacznie niższą od oczekiwanej.
Zestawienie wydatków ma wyglądać jak rachunek, nie jak opowieść. Poniżej układ, który sprawdza się w praktyce: pozycja, kwota miesięczna i dokument, który ją potwierdza.
| Pozycja | Ujęcie miesięczne | Czym potwierdzić |
|---|---|---|
| Udział dziecka w kosztach mieszkania | Czynsz, prąd, gaz, woda podzielone przez liczbę domowników | Faktury i potwierdzenia opłat z ostatnich miesięcy |
| Wyżywienie | Kwota miesięczna, realna dla wieku dziecka | Paragony z reprezentatywnego miesiąca |
| Odzież i obuwie | Uśredniona kwota miesięczna, nie wydatek jednorazowy | Rachunki, zestawienie zakupów sezonowych |
| Leczenie | Wizyty, leki stałe, ortodonta, okulary | Faktury, zaświadczenia lekarskie, plan leczenia |
| Przedszkole lub szkoła | Opłata stała, wyżywienie, składki, wyprawka | Umowa, potwierdzenia przelewów |
| Zajęcia dodatkowe | Sport, języki, korepetycje | Umowy, potwierdzenia opłat |
| Dojazdy i wyjazdy | Komunikacja, wycieczki szkolne, wakacje | Bilety, rachunki, zestawienie |
Suma z takiej tabeli to koszt utrzymania dziecka. Żądana kwota alimentów to udział drugiego rodzica w tej sumie, ustalony z uwzględnieniem jego możliwości zarobkowych oraz tego, że rodzic sprawujący bieżącą pieczę część swojego obowiązku wykonuje osobistymi staraniami o wychowanie. Ta ostatnia okoliczność ma wartość wymierną i warto ją w piśmie nazwać wprost.
Co dołączyć poza zestawieniem wydatków
- Informacje o dochodach i możliwościach zarobkowych drugiego rodzica: wykonywany zawód, znane składniki wynagrodzenia, prowadzona działalność, posiadany majątek. Możliwości zarobkowe to nie to samo co aktualnie wykazywany dochód.
- Informację o tym, co dotychczas i w jakiej wysokości drugi rodzic przekazywał dobrowolnie; potwierdzenia przelewów albo wskazanie, że ich nie ma.
- Własną sytuację: dochody, koszty utrzymania i zakres osobistych starań o dziecko - opieka, dowożenie, lekcje, choroby.
W sprawach o alimenty podstawą zabezpieczenia jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia roszczenia (art. 753 § 1 k.p.c.). Nie trzeba więc wykazywać interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia, co w innych sprawach cywilnych stanowi odrębną przeszkodę. Uprawdopodobnienie to mniej niż dowód, ale zawsze więcej niż samo twierdzenie.
Jak formułować żądanie, żeby dało się je wykonać?
Postanowienie o zabezpieczeniu ma być wykonalne również wtedy, gdy druga strona nie współpracuje. Dlatego treść żądania musi być na tyle precyzyjna, żeby dało się ją wyegzekwować bez kolejnej wizyty w sądzie.
Alimenty
Konkretna kwota, konkretny dzień miesiąca, wskazanie rachunku i odsetki ustawowe za opóźnienie. Nie „odpowiednia kwota”, tylko liczba.
Kontakty
Dni tygodnia z godzinami, miejsce odbioru i zwrotu dziecka, zasady przekazywania informacji o chorobie, podział świąt i ferii. Harmonogram, nie deklaracja.
Mieszkanie
Wskazanie pomieszczeń do wyłącznego korzystania przez każdą ze stron i zasad korzystania z kuchni i łazienki.
Termin
Wniosek składany razem z pozwem, a nie po pierwszej rozprawie. Każdy tydzień zwłoki to tydzień bez uregulowanych alimentów i kontaktów.
Postanowienie działa od razu
Postanowieniu o zabezpieczeniu podlegającemu wykonaniu w drodze egzekucji sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu (art. 743 § 1 k.p.c.). Nie trzeba więc składać osobnego wniosku ani czekać na uprawomocnienie: jeżeli zobowiązany nie płaci dobrowolnie, sprawa trafia do komornika jeszcze w toku procesu rozwodowego.
Zabezpieczenie nie jest przy tym rozstrzygnięciem zamkniętym. Na postanowienie przysługuje zażalenie (art. 741 k.p.c.), a w razie zmiany okoliczności każda ze stron może żądać jego uchylenia albo zmiany (art. 742 k.p.c.). Utrata pracy przez zobowiązanego, zmiana szkoły dziecka czy wyprowadzka jednego z małżonków to typowe powody takich wniosków.
Gdy zobowiązany i tak nie płaci
Postanowienie o zabezpieczeniu nie jest apelem do dobrej woli. Jeżeli pieniądze nie wpływają, kolejne kroki są takie same jak przy każdym innym tytule wykonawczym, tylko że można je wykonać w trakcie sprawy rozwodowej, nie po niej.
Odpis z klauzulą
Odbierasz z sądu odpis postanowienia z klauzulą wykonalności; sąd nadaje ją z urzędu, więc nie trzeba składać osobnego wniosku.
Wniosek do komornika
Składasz wniosek egzekucyjny. W sprawach alimentacyjnych komornika wybiera wierzyciel, a egzekucję prowadzi się z wynagrodzenia, rachunków i innych składników majątku.
Poszukiwanie majątku
Komornik z urzędu poszukuje majątku dłużnika alimentacyjnego i ustala źródła dochodu, także tych nieujawnionych.
Dalsze konsekwencje
Przy uporczywym uchylaniu się od alimentów wchodzą w grę wpis do rejestru dłużników, zatrzymanie prawa jazdy przez organ oraz odpowiedzialność karna z art. 209 k.k.
Bezskuteczność egzekucji otwiera też drogę do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli spełnione są kryteria dochodowe. To rozwiązanie awaryjne, ale w sprawach, w których dłużnik ukrywa dochody, bywa jedynym realnym.
Pięć błędów, które psują dobry wniosek
- Kwota bez wyliczenia. Żądanie „zasądzenia alimentów w kwocie odpowiedniej” albo okrągłej sumy bez zestawienia wydatków kończy się kwotą ustaloną ostrożnie, czyli niską.
- Brak wskazania terminu i sposobu płatności. Bez podanego dnia miesiąca i rachunku postanowienie trudniej wyegzekwować, a spór o to, czy wpłata była spóźniona, wraca przy każdej racie.
- Ogólnikowe kontakty. „Kontakty w miarę możliwości” to zapis, którego nie da się wykonać. Potrzebne są dni, godziny oraz miejsce odbioru i zwrotu dziecka.
- Zaniżanie własnej sytuacji albo zawyżanie wydatków. Wydatki rażąco odbiegające od realiów podważają wiarygodność całego zestawienia, łącznie z pozycjami prawdziwymi.
- Zwlekanie. Wniosek złożony po pierwszej rozprawie oznacza kilka miesięcy bez uregulowanych alimentów, których zwykle nikt już nie wyrówna.
Pułapka: osobny pozew o alimenty w trakcie rozwodu
To jeden z najczęstszych błędów proceduralnych w sprawach rodzinnych. W czasie trwania procesu o rozwód lub separację nie może być wszczęta odrębna sprawa o zaspokojenie potrzeb rodziny i o alimenty pomiędzy małżonkami albo pomiędzy nimi a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi - co do świadczeń za okres od wytoczenia powództwa rozwodowego (art. 445 § 1 k.p.c.).
Pozew złożony mimo to nie zostanie odrzucony, ale sąd przekaże go do sądu prowadzącego sprawę rozwodową, żeby rozstrzygnąć o nim według przepisów o postępowaniu zabezpieczającym. Efekt jest jeden: stracone tygodnie. Prościej i szybciej jest od razu złożyć wniosek o zabezpieczenie we właściwej sprawie.
O tym, jak wyglądają pierwsze miesiące po rozstaniu, decyduje nie wyrok, lecz postanowienie wydane w ciągu tygodnia od złożenia wniosku.
Jak długo obowiązuje zabezpieczenie?
Co do zasady do czasu prawomocnego zakończenia sprawy. Wyrok rozwodowy rozstrzyga o alimentach na dzieci, władzy rodzicielskiej i kontaktach na nowo - i to on zastępuje postanowienie o zabezpieczeniu. Dlatego kwota ustalona na czas procesu nie jest wiążąca dla sądu przy wyrokowaniu, choć wieloletnia praktyka pokazuje, że stan faktyczny utrwalony przez kilkanaście miesięcy zwykle znajduje odzwierciedlenie w wyroku.
To jeden z powodów, dla których warto zawalczyć o kształt pierwszego postanowienia, zamiast traktować je jako rozwiązanie prowizoryczne. Piszę o tym szerzej przy okazji tego, co realnie daje orzeczenie o winie - bo to właśnie zabezpieczenie, a nie wina, rozstrzyga o pierwszych miesiącach po rozstaniu.
Podsumowanie
- Zabezpieczenia żąda się w każdej sprawie cywilnej (art. 730 § 1 k.p.c.); w rozwodzie obejmuje alimenty, kontakty, pieczę i mieszkanie.
- W sprawach o alimenty zabezpieczenie polega na zapłacie konkretnej kwoty, a podstawą jest jedynie uprawdopodobnienie roszczenia (art. 753 § 1 k.p.c.).
- Sąd rozpoznaje wniosek w terminie tygodnia od wpływu, na posiedzeniu niejawnym (art. 737 k.p.c.).
- Klauzulę wykonalności sąd nadaje z urzędu - postanowienie można od razu skierować do komornika (art. 743 § 1 k.p.c.).
- W trakcie rozwodu nie wolno wszczynać odrębnej sprawy o alimenty za okres od wytoczenia powództwa (art. 445 § 1 k.p.c.).
- Zabezpieczenie da się zmienić albo uchylić, gdy zmienią się okoliczności (art. 742 k.p.c.).
Jeżeli rozważasz złożenie pozwu albo właśnie otrzymałeś odpis pozwu od drugiej strony, wniosek o zabezpieczenie jest pierwszą rzeczą, którą trzeba przemyśleć. Najlepiej złożyć go razem z pozwem - co jeszcze musi się w nim znaleźć, opisuję w artykule pozew o rozwód - co musi zawierać?. Cały przebieg sprawy opisuję na stronie adwokat rozwodowy Toruń, a sprawy o alimenty, kontakty i władzę rodzicielską prowadzone poza procesem rozwodowym - na stronie prawo rodzinne. O tym, co dzieje się z majątkiem po wyroku, piszę w artykule podział majątku po rozwodzie.
Masz podobną sprawę?
Wstępna rozmowa telefoniczna jest bezpłatna i do niczego nie zobowiązuje. Zadzwoń: 600 359 326 albo napisz na kancelaria@adwokat-torun.net.pl.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień publikacji.



