Ustawa daje w tych sprawach więcej możliwości, niż zwykle się zakłada. Problem w tym, że żadna z nich nie uruchamia się sama.
Odpowiedzialność za posiadanie środków odurzających i substancji psychotropowych reguluje art. 62 ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Przepis przewiduje trzy typy czynu, a różnice między nimi są bardzo poważne - od grzywny po dziesięć lat pozbawienia wolności.
Trzy typy czynu i trzy różne konsekwencje
| Podstawa | Kiedy ma zastosowanie | Zagrożenie karą |
|---|---|---|
| art. 62 ust. 3 | Wypadek mniejszej wagi. Ilość na własny użytek - w praktyce sądowej zwykle kilka gramów marihuany albo pojedyncze porcje innej substancji, przy braku okoliczności obciążających | Grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku |
| art. 62 ust. 1 | Typ podstawowy. Posiadanie wykraczające poza wypadek mniejszej wagi, ale nieosiągające progu znacznej ilości - orientacyjnie od kilkunastu gramów wzwyż | Pozbawienie wolności do lat 3 |
| art. 62 ust. 2 | Znaczna ilość - wg SN taka, która wystarcza do jednorazowego odurzenia co najmniej kilkudziesięciu osób (I KZP 10/09). Przy marihuanie sądy przyjmowały ten próg już przy kilkudziesięciu gramach | Pozbawienie wolności od roku do lat 10 |
| art. 62a | Nieznaczna ilość na własny użytek, gdy orzeczenie kary byłoby niecelowe | Umorzenie postępowania - brak skazania i wpisu do KRK |
Ustawa nie zawiera tabeli z gramaturą
Podane wyżej wartości to orientacje wynikające z praktyki orzeczniczej, a nie progi ustawowe. Ani art. 62, ani art. 62a nie określają ilości w gramach. Sąd ustala liczbę tzw. porcji konsumpcyjnych, które dałoby się sporządzić z zabezpieczonej substancji - zwykle na podstawie opinii biegłego, uwzględniającej zawartość substancji czynnej, a nie masę brutto znaleziska.
Dlatego 20 gramów suszu o wysokiej zawartości THC może zostać ocenione inaczej niż ta sama masa suszu słabego. I dlatego w sprawach na granicy kwalifikacji kwestionowanie opinii biegłego bywa ważniejsze niż sama waga.
Praca obrońcy polega w tych sprawach przede wszystkim na tym, żeby czyn został zakwalifikowany możliwie nisko w tej tabeli - albo żeby w ogóle z niej wypadł.
Umorzenie z art. 62a - najkorzystniejsze wyjście
Przepis pozwala umorzyć postępowanie, jeżeli spełnione są łącznie trzy warunki: przedmiotem czynu jest nieznaczna ilość środków, przeznaczonych wyłącznie na własny użytek sprawcy, a orzeczenie wobec niego kary byłoby niecelowe ze względu na okoliczności popełnienia czynu i stopień jego społecznej szkodliwości.
Dlaczego czas ma tu znaczenie
Umorzenie z art. 62a może nastąpić również przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia. To znaczy, że dobrze przygotowany wniosek złożony na samym początku potrafi zakończyć sprawę, zanim ta nabierze rozpędu. Im później, tym trudniej - bo w aktach jest już więcej materiału, a decyzja przechodzi na wyższy szczebel.
W takim wniosku liczy się to, co da się wykazać: dotychczasowa niekaralność, stała praca lub nauka, ustabilizowana sytuacja rodzinna, brak związków ze środowiskiem przestępczym, a niekiedy także dobrowolne podjęcie konsultacji terapeutycznej.
Leczenie zamiast kary
Artykuł 72 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii przewiduje odrębną ścieżkę dla osób uzależnionych oraz używających substancji szkodliwie. Jeżeli zarzucone przestępstwo jest zagrożone karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, prokurator może zawiesić postępowanie na czas leczenia, rehabilitacji lub udziału w programie edukacyjno-terapeutycznym. Artykuł 71 tej ustawy pozwala natomiast sądowi zobowiązać skazanego do poddania się leczeniu i oddać go pod dozór.
Po zakończeniu terapii sąd ponownie ocenia sytuację, biorąc pod uwagę jej wyniki. Dla wielu osób jest to jedyna droga, która realnie rozwiązuje problem, a nie tylko odsuwa go w czasie.
Co jeszcze podlega ocenie w tych sprawach?
- Legalność przeszukania - podstawa i przebieg czynności, obecność osoby przybranej, treść protokołu.
- Prawidłowość zabezpieczenia dowodu - opis, zważenie substancji i ciągłość łańcucha dowodowego.
- Opinia z badań fizykochemicznych - rzeczywista zawartość substancji czynnej, a nie masa brutto znaleziska.
- Kwalifikacja jako posiadanie - czy w realiach sprawy doszło do posiadania w rozumieniu ustawy, czy do zażycia poprzedzonego krótkotrwałym dzierżeniem. Uchwała składu siedmiu sędziów SN z 27 stycznia 2011 r. (I KZP 24/10) przesądziła, że posiadaniem w rozumieniu art. 62 jest każde dysponowanie środkiem odurzającym, a więc także związane z jego użyciem lub zamiarem użycia.
- Przeznaczenie - posiadanie na własny użytek (art. 62) oraz udzielanie innej osobie (art. 58) albo wprowadzanie do obrotu (art. 56) to trzy odrębne typy czynu zabronionego i trzy różne poziomy odpowiedzialności.
- Przepadek - zgodnie z art. 70 ust. 1 ustawy sąd orzeka przepadek zabezpieczonych środków, także wtedy, gdy postępowanie zostaje umorzone.
Posiadanie, udzielanie, obrót - trzy różne przepisy
Zarzut potrafi zmienić charakter sprawy w zależności od tego, co wynika z akt o przeznaczeniu substancji. To rozróżnienie jest w tych sprawach ważniejsze niż sama ilość, bo przesądza o zagrożeniu karą.
| Czyn | Podstawa | Zagrożenie karą |
|---|---|---|
| Posiadanie na własny użytek | art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii | Od grzywny do 3 lat, przy znacznej ilości do 10 lat |
| Udzielenie innej osobie | art. 58 ust. 1 | Pozbawienie wolności do lat 3 |
| Udzielenie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej albo małoletniemu | art. 59 ust. 1 | Pozbawienie wolności od roku do lat 10 |
| Wprowadzenie do obrotu | art. 56 ust. 1 | Grzywna i pozbawienie wolności od 6 miesięcy do lat 8 |
Poczęstowanie znajomego jednym jointem formalnie wypełnia znamiona udzielenia z art. 58, a przekazanie tej samej ilości za pieniądze - art. 59, gdzie dolna granica zagrożenia wynosi rok pozbawienia wolności. Dlatego treść pierwszych wyjaśnień i to, jak opisane zostaną okoliczności zabezpieczenia substancji, ma w tych sprawach wagę trudną do przecenienia.
Przeszukanie i zabezpieczenie dowodu
Większość spraw o posiadanie zaczyna się od przeszukania osoby, pojazdu albo mieszkania. Czynność ta ma własny reżim: co do zasady wymaga postanowienia sądu lub prokuratora, a w wypadkach niecierpiących zwłoki - następczego zatwierdzenia. Na postanowienia dotyczące przeszukania i zatrzymania rzeczy przysługuje zażalenie do sądu, w terminie 7 dni (art. 236 i art. 460 k.p.k.).
- Czy przeszukanie miało podstawę, czy było „sprawdzeniem przy okazji” kontroli drogowej.
- Czy protokół opisuje, gdzie dokładnie ujawniono substancję - bywa to rozstrzygające przy kilku osobach w jednym pojeździe lub mieszkaniu.
- Czy zachowano ciągłość zabezpieczenia próbki od zważenia po badanie fizykochemiczne.
- Czy opinia podaje zawartość substancji czynnej, czy wyłącznie masę brutto - bo to od niej zależy liczba porcji konsumpcyjnych, a więc i kwalifikacja czynu.
Sprawy narkotykowe w Toruniu
Postępowanie przygotowawcze prowadzi policja pod nadzorem jednej z toruńskich prokuratur rejonowych - Toruń Centrum-Zachód albo Toruń Wschód - a sprawę rozpoznaje Sąd Rejonowy w Toruniu. Przy znacznej ilości z art. 62 ust. 2 sprawa może trafić do Sądu Okręgowego w Toruniu. Wniosek o umorzenie z art. 62a kieruje się do prokuratora jeszcze na etapie przygotowawczym, a więc zanim akta w ogóle trafią do sądu - i to jest moment, w którym da się najwięcej.
Konsekwencje wykraczające poza wyrok
Wpis do Krajowego Rejestru Karnego bywa dolegliwszy niż sama kara - blokuje pracę w zawodach wymagających zaświadczenia o niekaralności, komplikuje wyjazdy do części państw i wraca przy każdej weryfikacji. Sprawa może też pociągnąć skutki w zakresie uprawnień do kierowania pojazdami, jeżeli zarzut łączy się z prowadzeniem pojazdu - wtedy równolegle prowadzimy wątek opisany na stronie jazda po narkotykach.
Jak wygląda współpraca?
Rozmowa
Ustalamy rodzaj i ilość substancji, okoliczności zatrzymania oraz etap postępowania.
Analiza akt
Sprawdzam protokół przeszukania, opinię z badań i treść dotychczasowych wyjaśnień.
Wniosek
Umorzenie z art. 62a, zmiana kwalifikacji na wypadek mniejszej wagi albo warunkowe umorzenie.
Postępowanie
Reprezentacja przed prokuraturą i sądem, a w razie potrzeby - przygotowanie ścieżki terapeutycznej.
Nieznaczna ilość na własny użytek to nie to samo co brak sprawy. To sprawa, którą trzeba szybko i dobrze zamknąć.


